750 IMG 8196 Wynik2 v1

W artykule przedstawiam niezbędne narzędzia i materiały potrzebne do samodzielnego wykonania prostych połączeń elektrycznych w rowerze. Pokazuję jak połączyć lampkę z dynamem, daję wskazówki jak przedłużyć przewód elektryczny. A wszystko to bez użycia lutownicy!

Zapraszam do lektury.

Przewód, kabel, a może kabelek?
Nie jest łatwo. W mowie potocznej często słowa "przewód" i "kabel" są synonimami. Tymczasem kable to przewodniki przystosowane do ułożenia w ziemi. Często mają więc dodatkową izolację zabezpieczającą drogocenny przewodnik. Oczywiście przewody również mają izolację, ale często nie odgrywa ona roli pierwszoplanowej. Czasami przez kable rozumie się przewody wraz ze złączami, natomiast same przewody to po prostu przewodnik oblany izolacją. Podsumowując: przewód jest pojęciem szerszym, kabel węższym. Jak się przekonałem próbując wyszukać przewodniki prądu do celów rowerowych, sklepy rowerowe przeważnie stosują jednak nazwę "przewód". Wydaje mi się ona bardziej poprawna, dlatego i ja będę ją stosować.

Dynamo czy prądnica?
Jak donosi Wikipedia dynamo to pądnica. Czemu o tym wspomniałem? Ponieważ zaliczanie dynama rowerowego do prądnic budzi kontrowersje.

Jaki przewód wybrać?
Liczba cech przewodów elektrycznych (porównaj np. tutaj) może przyprawić laika o ból głowy. Na szczęście z tej masy informacji dosłownie kilka przyda się do naszych zastosowań. Te przydatne to:
- średnica zewnętrzna przewodu,
- liczba żył w przewodzie,
- sposób wykonania żyły,
- rodzaj przewodnika, z którego wykonana jest żyła.

Wartości prądów, jakie płyną przez takie przewody są minimalne, więc np. przekrój przewodnika i inne zagadnienia związane z przewodnością w przypadku zastosowań rowerowych grają rolę drugoplanową.

Jaka powinna być średnica zewnętrzna przewodu?
Odpowiedź: jak najmniejsza, by przewód dał się przecisnąć przez otwory w ramie roweru. W praktyce jednak ciężko dostać przewód o średnicy zewnętrznej (czyli pomierzonej wraz z izolacją) mniejszej niż 1,2 mm. Wniosek jest taki, że średnica otworów wlotowych w ramie roweru nie może być mniejsza niż 2,5 mm, by w ramie zmieściły się obydwa przewody.

Jak zmierzyć średnicę przewodu?
Suwmiarką. Należy przy tym zachować pewną czujność. Izolacja przewodnika jest dosyć miękka i chętnie ustępuje pod naciskiem szczęk suwmiarki. By zmierzyć rzeczywistą średnicę przewodu trzeba więc ostrożnie zbliżać do siebie szczęki suwmiarki.
Do pomiarów średnic przewodów służą też specjalne przymiary, ale z tego, co wiem, nie rozpowszechniły się one w Polsce.

Typowo przewody elektryczne wykorzystywane są do przesyłu prądu o wartościach powyżej 0,5 A. Z punktu widzenia prądu, jaki można przesłać danym kablem, istotnym parametrem jest np. przekrój (poprzeczna powierzchnia) przewodu. Z naszego punktu widzenia ten parametr jest nieistotny, bo my zamierzamy przesyłać prąd o niewielkich wartościach, ale znajomość przekroju żyły przewodnika może się przydać podczas oglądania ofert sklepów, bo jest to często wymieniany parametr. A jak wygląda związek między przekrojem a średnicą zewnętrzną przewodu? Oto przykładowe wartości uzyskane przeze mnie na podstawie danych dostępnych w pewnym dużym sklepie internetowym oraz tabel obciążalności prądowej znalezionych w www (wszechnicy wiedzy wszelakiej):
0,12 mm2 <-> ??? A <-> średnica zewnętrzna przewodu: 1,2 mm
0,14 mm2 <-> 2 A <-> średnica zewnętrzna przewodu: 1,2 mm
0,22 mm2 <-> ??? A <-> średnica zewnętrzna przewodu: 1,2 mm
0,35 mm2 <-> 6 A <-> średnica zewnętrzna przewodu: 1,4 mm
Wychodzi więc na to, że bez względu na to, czego szukamy przewód będzie miał średnicę zewnętrzną... 1,2 mm.

Jaką liczbę żył wybrać?
Zalecam dwie żyły.

Kiedyś, w czasach gdy ramy rowerów były wykonywane przede wszystkim ze stali i jej pochodnych, energię do lampek dostarczano jednym przewodem. Rolę drugiego przewodu, łączącego odbiorniki energii (żarówki) z potencjałem masy, pełniła rama roweru. Stal jest dobrym przewodnikiem prądu elektrycznego, więc takie rozwiązanie było uzasadnione praktycznie - im mniej przewodów, tym lepiej. Dzisiaj dominującym materiałem, z jakiego wykonane są ramy roweru, jest aluminium, które teoretycznie również jest dobrym przewodnikiem dla prądu, ale często dokładnie pokryte jest farbą, która często ma dobre właściwości izolacyjne. Ponadto aluminium dobrze przewodzi prąd, o ile jest czyste. Tymczasem pod wpływem styku z powietrzem czyste aluminium szybko oksyduje - pokrywa się cienką warstwą tlenku, który również pogarsza przewodzące właściwości aluminium. Stąd współczesne lampki rowerowe często mają stosowne złącza (terminale, piny) przygotowane do podłączenia dwóch przewodów.

Jaki wybrać sposób wykonania żyły?
Pewną rolę gra sztywność i wytrzymałość przewodu na narażenia mechaniczne np. w trakcie przeciskania przewodu przez ramę roweru. Są dwa typy wykonania żył przewodu: drut lub linka. Drut oznacza, że cała żyła wykonana jest z jednolitego przewodnika, natomiast linka to splot drobnych drucików.

Kiedy stosuje się drut, a kiedy linkę?
Co do zasady drut jest sztywniejszy, a więc bardziej narażony na pęknięcia (przerwy) niż linka. W przypadku rowerowej instalacji elektrycznej należy sprawdzić, czy gdzieś na drodze przewodu, którym zamierzasz połączyć lampkę z dynamem przewód nie będzie się zginać. W praktyce takie miejsce czasami powstaje na styku między widelcem przednim a lampką przednią. Dużo tu jednak zależy od rozwiązań przyjętych w konkretnej ramie roweru. Drut jest prostszy do prowadzenia wewnątrz ramy roweru, bo jest sztywniejszy.

Nie ma więc jednoznacznej odpowiedzi, chociaż linka wydaje się uniwersalniejsza.

Jaki wybrać rodzaj przewodnika, z którego wykonana jest żyła przewodu?
Zalecam zakup przewodu, którego przewodnik jest wykonany z miedzi (Cu). Na rynku są dostępne rozwiązania mieszane, np. przewód miedziany pokryty aluminium, ale ja pozostaję konserwatywnie nastawiony i stawiam na czystą miedź. Taki wybór podpowiada mi doświadczenie poprzednich pokoleń.

Podsumowując, jaki przewód wybrać, jakiego przewodu szukać?
Możliwości są następujące, od najbardziej polecanej, do najmniej polecanej:
- dwa przewody jednożyłowe (linka),
- tzw. przewód wstążkowy dwużyłowy (linka), lub parzysto żyłowy (linka),
- przewód nawojowy (drut),
- przewód dwużyłowy (drut lub linka).

Zalecam, by wybrać i zakupić dwa przewody jednożyłowe, np. jeden w zawsze modnym kolorze czarnym, a drugi np. w kolorze czerwonym lub dowolnym innym niż czarny, przy czym puryści zaraz mnie skrytykują, bo w 'elektryce' pewne kolory mają już ustalone znaczenie (np. niebieski to tradycyjnie kolor przewodu neutralnego, żółto-zielony to tradycyjnie kolor przewodu ochronnego).

Z moich doświadczeń wynika, że dużo łatwiej jest dostać 2 przewody jednożyłowe o średnicy zewnętrznej 1 mm niż dwa przewody połączone ze sobą, każdy o średnicy 1 mm. Te połączone ze sobą w nomenklaturze fachowej zwane są wstążkowymi. Jeżeli nie uda nam się
dostać przewodu wstążkowego o 2 żyłach, warto kupić taki o parzystej liczbie żył i... samodzielnie rozerwać żyły, tworząc z nich pary.

Tzw. przewód nawojowy służy do wykonywania cewek, ale jest pokryty izolacją inną niż emalia. Taki przewód ma często małą średnicę zewnętrzną, nawet mniejszą niż wymagana przez nas wartość 1 mm, ale zawsze jest wykonany z drutu.

W handlu znajdują się oczywiście przewody dwużyłowe, ale trzeba być czujnym. W przewodach wielożyłowych, czyli takich, które posiadają więcej, niż jedną żyłę, regułą jest, że każda z żył przewodnika umieszczona jest we własnej izolacji, a dodatkowo zastosowana jest jeszcze jedna warstwa izolacji obejmująca oba przewody. W konsekwencji średnica zewnętrzna takiego przewodu to często ponad 2 mm. Czasami warto rozważyć rozcięcie izolacji zewnętrznej (tzw. płaszcza) i wyciągnięcie pojedynczych żył przewodu.

Do swoich instalacji rowerowych wybrałem przewód głośnikowy dwużyłowy (2x 0,35 mm). Oznaczenie producenta: LX K615, producent: LEXTON. Materiał: stop o nazwie  CCA (o wysokiej zawartości miedzi beztlenowej).

Ile przewodu potrzebujemy w przeliczeniu na jeden rower?
Przykład: rower holenderski. Potrzebujemy dwóch odcinków przewodu: pierwszy pomiędzy dynamem a lampą przednią, drugi pomiędzy lampą przednią a lampą tylną. Na pierwszy odcinek potrzebowałem 0,7 m przewodu. Na drugi odcinek potrzebowałem 2 m przewodu. Ponieważ w praktyce przewód kupuje się na tzw. "metry bieżące", więc potrzebuję do pojedynczego roweru około 3 m bieżące przewodu.

Oczywiście powyższe dane należy traktować jako poglądowe - do Twojego roweru możesz potrzebować innych długości. Warto po prostu sprawdzić przed zakupem (pomierzyć), ile faktycznie będziesz potrzebował przewodu do swojego roweru.

Gdzie kupić przewody rowerowe?
W ostateczności można nawet spróbować w sklepie rowerowym. Krótki przegląd oferty sklepów internetowych handlujących akcesoriami rowerowymi ujawnił, że za stosowny przewód potrafią sobie liczyć nawet 3,50 pln za 1 metr, ale nadal potrzebujemy przecież zaledwie około 3 m.

Podstawowe miejsca zakupu przewodu o wymaganych przez nas parametrach to, w kolejności:
- sklepy elektroniczne (stacjonarne lub internetowe),
- wielkopowierzchniowe sklepy budowlane,
- sklepy dla modelarzy / hobbystów robotyków,
- popularny serwis aukcyjny.

W przypadku elektronicznych sklepów internetowych warto upewnić się, że oferta wystawiona w Internecie pokrywa się ze stanem magazynowym sklepu.

Warto sprawdzić ofertę wielkopowierzchniowych sklepów budowlanych na dziale z przewodami elektrycznymi. Niezłym wyborem wydaje się np. zakup kabla telefonicznego (drut) o fachowym oznaczeniu YTKSY 1 x 2 x 0,5 i wykorzystanie wewnętrznych żył.

W przypadku zakupów bardziej hurtowych pewnym wyzwaniem może być... minimalna ilość towaru, jaki możemy nabyć. Przewody jednożyłowe przeważanie są konfekcjonowane na krążki po 50 m, ale znacznie częściej jest to 100 m, 200 m, a nawet 1000 m. Cena metra przewodu
wychodzi wtedy w granicach od 0,60 pln/m do 0,80 pln/m, czyli 30-40 pln / 50 m. Ponieważ zamierzamy kupić dwa krążki (instalacja dwuprzewodowa), więc wychodzi około 60 pln. Te 50 m to będzie  zapas na jakieś 16 rowerów z hakiem.

Co jeszcze może się przydać?
Z materiałów, oprócz samego przewodu, przydadzą się nam jeszcze:
- złącza,
- opaski elektryczne do zamocowania przewodu,
- taśma klejąca, np. tzw. taśma izolacyjna (z elektrycznego punktu widzenia jest izolatorem),
- koszulki termokurczliwe.

images/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8190_Nasadki_v1.JPGimages/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8191_NasadkiLuzem_v1.JPGimages/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8194_NasadkiKomplecik_v1.JPG

Złącza.
Fajnie, gdy przygotowywana przez nas instalacja elektryczna daje się rozłączać. Naturalnymi punktami, w których warto umieścić złącza, są lampki. Innymi słowy nie warto na stałe łączyć przewodów z lampkami. Jakie złącza wybrać? Próbowałem sobie odpowiedzieć na to pytanie przez lata. Złącza odporne na działanie czynników atmosferycznych są duże i grube, często łączone gwintem. Ogólnie jest problem z małymi złączami. Ten sam problem mają motocykliści oraz samochodziarze. Osobiście korzystam z rozwiązania stosowanego przez samochodziarzy oraz rowerową firmę Busch & Muller. Zostało ono przedstawione na sąsiednich zdjęciach. Do nabycia w sklepach z akcesoriami samochodowymi. Ponieważ wiem, że dosyć trudno znaleźć takie komplety w handlu, więc wyjątkowo podaję nazwę producenta oraz dokładną nazwę artykułu: "NAAP.PL, nasadka F-2,8/0,5 mm2 z osłonką
silikonową (5kpl)". U dystrybutora producenta taki zestaw kosztuje 4,90 pln. Taka nasadka pasuje do złączy lampek firmy Busch & Muller. Moim zdaniem jest to kompromis  pomiędzy wodoszczelnością a rozłączalnością. Jeszcze jedna rada: zawsze kupuj złącza z zapasem. Nawet dwukrotnym, jeżeli nie masz wprawy w montażu złącz na przewodach. Być może zaoszczędzisz sobie w ten sposób sporo czasu. 
images/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8213_InnaKoncowka_v1.JPGimages/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8214_InnaKoncowka_v1.JPGimages/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8215_InnaKoncowka_v1.JPG

Nieco inny wariant tego samego pomysłu jest przedstawiony na sąsiednich fotografiach. Ma on tę zaletę, że jest jednoczesnym połączeniem złącza tymu męskiego i żeńskiego. Dzięki temu każde ze złącz może posłużyć jako węzeł sieci elektrycznej, pozwalając na zbudowanie połączeń równoległych.
images/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8210_Wtyk_v1.JPG
W tym samym standardzie dostępne są także wtyki. Mogą być one przydatne na przykład w sytuacji, gdy chcemy przedłużyć przewód naszej rowerowej instalacji elektrycznej, ale jednocześnie zadbać o możliwość jego rozłączania. Znowu, do montażu takiego chwytu wystarczy ten sam zestaw narzędzi, nie jest konieczne lutowanie.
images/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8211_RurkaDoPolaczen_v1.JPG
W sytuacji, w której chcemy przedłużyć przewód, ale nie mamy miejsca na złącze, lub po prostu złącze nie jest nam potrzebne, wystarczy że zastosujemy widoczną na sąsiedniej fotografii rurkę. Oba końce przewodów wkładamy w oba końce rurki i zaciskamy końce rurki na przewodach. Do odizolowania rurki od świata zewnętrznego stosujemy np. tzw. koszulki termokurczliwe, które zakładamy na jeden z końców łączonego przewodu. Więcej o koszulkach termokurczliwych napisałem w dalszej części artykułu. Po zaciśnięciu rurki naciągamy na nią krótki odcinek koszulki termokurczliwej i całość ogrzewamy. W ten sposób uzyskujemy trwalsze połączenie mechaniczne i przy okazji odizolowujemy miejsce łączenia od środowiska zewnętrznego.

images/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8235_OpaskaA_v1.JPGimages/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8236_OpaskaB_v1.JPGimages/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8237_PoZacisnieciu_v1.JPG

 

Opaski elektryczne.
Opaski służą do mocowania przewodów elektrycznych do ramy roweru. Opaski elektryczne posiadają sporo nazw lokalnych, np. znane są mi pod nazwą "trytki". Najważniejsze ich cechy to długość, szerokość i kolor. Długość dobieramy do średnicy ramy. Sugeruję, by szerokość była jak najmniejsza. Kolor proponuję uniwersalny, czyli czarny. Pewną rolę może grać odporność na promieniowanie UV, ale znowu nie ma się co za bardzo tym przejmować, bo w słowiańskich krajach słonko to zjawisko przejściowe. Opaskę elektryczną zaciskamy na rurze ramy gołymi dłońmi. Następnie warto koniec opaski (nadmiar) obciąć i wyrzucić. Opaski elektryczne moim zdaniem nie wyglądają zbyt estetycznie i z tym nie bardzo da się coś zrobić. Są jednorazowe, tzn. po jednorazowym zaciśnięciu nie da się ich poluzować. Po prostu
należy je przeciąć i wyrzucić. Ponieważ plastik długo się rozkłada, więc nie należy takich resztek wyrzucać byle gdzie.

Opaski elektryczne trafiły już pod strzechy. Można je dostać nawet w dyskontach spożywczych. W razie potrzeby szeroki wybór znajdziemy w najbliższym wielkopowierzchniowym sklepie budowlanym. Opakowanie 100 szt. opasek o długości 15 cm to około 10 pln.

Istnieje warta do rozważenia alternatywa dla opasek elektrycznych w postaci opasek z "rzepu" (ang. velcro). Są one znacznie droższe (10 szt. takich opasek o długości 15 cm to około 10 pln), trudne do zdobycia w handlu, ale za to można je wykorzystywać wielokrotnie i... moim zdaniem wyglądają estetyczniej. W zasadzie widziałem je tylko w ofercie popularnego portalu aukcyjnego.

 
images/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8257_TasmaIzolacyjna.JPG

Taśma klejąca.
Taśma klejąca przyda się do połączenia ze sobą żył przewodu, jako tymczasowe mocowanie przewodów do ramy, jako izolator ochronny dla naderwanych żył przewodu. Do nabycia w każdym sklepie elektrycznym, w tym w najbliższym wielkopowierzchniowym sklepie budowlanym. Warto zadbać o kolor. Taśma o wymiarach 25 mm x 10 m to koszt około 4 pln.

images/stories/2016/20161127_OswietlenieRoweru/750_IMG_8259_KoszulkiTermokurczliwe.JPG

Koszulki termokurczliwe.
Są to rurki o wybranej średnicy, wykonane ze specjalnego materiału (plastiku), który pod wpływem temperatury znacznie wyższej od temperatury otoczenia kurczą się. W praktyce wystarczy rozgrzany grot lutownicy lub pewna odległość od płomienia zapalniczki. Proces kurczenia zachodzi na tyle szybko, że można go zaobserwować gołym okiem. Rurki pod wpływem ciepła zmniejszają swoją średnicę nawet dwukrotnie. Stają się przy tym wyraźnie sztywniejsze. Stąd można je stosować zarówno do usztywniania, jak i do łączenia. Z punktu widzenia elektryczności są dobrymi izolatorami.

Można je kupić w każdym sklepie elektrycznym, czy też elektronicznym. Są dostępne albo na metry, albo w konfekcjonowanych zestawach, w dość szerokiej gamie kolorów. Na sąsiedniej fotografii przedstawiłem oba warianty. Warto kupić koszulki o średnicy nieznacznie większej niż średnica naszego przewodu, licząc z izolacją. Przydadzą się np. do łączenia przewodów, o czym napisałem nieco wyżej.


 

Do tego przyda się kilka narzędzi:
- prosty multimetr,
- zaciskarka do wybranego rodzaju złączy,
- cążki,
- szczypce, płaskoszczyp miejsce r> dym sG" title=wyrzuć >

- długoce r> dym yrzu multimetr,
-ynaszego prz i gruszulkto o/>- długoce z=utownicy.c punktami, w którychp>
 

tt&oaę elektgoce z=ut{wietobieragyodzielnee.JPGbody>


 

do ł mult
Odab i grus g3dstawie danych dostępnyc fote> es/2 ebie szczęki suwmiardnicg3d handlu, ale za to można je wykorzystywać wielokrotnie i... moim zdaniem wyglądają estetya pgw Nieco inny wariant tego samego pomysłu jest przedstawiony na sąsiednich fotografirrf
O Jak si/ny naf dicao łatwosłjemyj myc fote> iiĂu16/20161asadiej>
rafiider="0" alt="pe = "text"; goo"Y_Mye się przytya pgw. pła(o prz) "00e, ktupuj złąc>rafiioo"Y_Mye się przy(ł m>W sytuacji, !) >Kiedy e szu.rafiitik d/>Z w/t Ohmr&o201m fotoimbox" daesta"Y_MySlimid="yasig6">eru. Wzro. br />Limdziaokreskiem.obecpowierzm.inaniamages/stories/2016/201611em." /iwet10 pakic/iweua napakio przewodyinnpoczļ750_a waru16/, kt&oacu wana je iem wytu wafte;dynam-óRowerzlnewodd>

o przewodki saj="yasig1">zrwszy pły //m.pl/ipar elek50_IMG_8259_Kozek mo punbody> je doziarzucać byo moż dysk jaki można p120 cwero. g5">zamknukcyjobwym oznaczeniek mo p i gB_v16zymizolacyjna e000iao przewodMG_8259_Koo zynczy też e są="l/d="3td> rdziZ materlonizagadnie aki zestawnizagadnie ak akcesoritp.dstawionyfte;dya&niek murefkopowicim-&zym"008000";zagadnienielektryczna, _InnaKonc/>Z materloritp.dstawionyfte;dya&niek mure szu.Nie czarny. Pewną rolę może grać odporno7tbody> Nieco i_InnaKonrzy tym wyraźnie sztywniejsze. Stąd można je stosować zarówno do usztywnianiNie czarny. widzenia elektryczności są dobrymi izolatorami.